692 300 830Pn - Pt   9:00 - 20:00

ZALECENIA ŻYWIENIOWE W NIEDOCZYNNOŚCI TARCZYCY I CHOROBIE HASHIMOTO

ZALECENIA ŻYWIENIOWE W NIEDOCZYNNOŚCI TARCZYCY I CHOROBIE HASHIMOTO

Tarczyca jest gruczołem dokrewnym produkującym tyroksynę, trójjodotyroninę oraz kalcytoninę. Hormony gruczołu tarczowego wpływają na metabolizm białek, węglowodanów, tłuszczy i cholesterolu. Poza tym odgrywają istotną rolę w pobudzaniu mięśnia sercowego oraz pracy układu nerwowego i mózgu.1 Wpływają na funkcjonowanie większości tkanek organizmu i charakteryzują się najszerszym spektrum działania spośród poznanych hormonów.2 Tarczyca jest odpowiedzialna za około 30% spoczynkowej przemiany materii, dlatego przy niedoborze hormonów tarczycy dostarczana z pożywieniem energia jest magazynowana w postaci tkanki tłuszczowej, co prowadzi do nadwagi i otyłości. Problemy z utrzymaniem prawidłowej masy ciała mają z kolei wpływ na normalizację gospodarki hormonalnej.

Niedoczynność tarczycy i choroba Hashimoto

Niedoczynność tarczycy charakteryzuje się niedoborem lub nieprawidłowym działaniem hormonów tarczycy. Jej przyczyny to np. infekcje wirusowe czy niedobór jodu w pożywieniu, może być też wrodzona, jednak najczęstszym powodem hipotyreozy jest choroba Hashimoto.1 Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto) jest chorobą, w której układ immunologiczny produkuje przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO) i przeciw tyreoglobulinie (anty-TG). Prowadzi to do powstania nacieków limfocytarnych na tarczycy oraz zaniku komórek pęcherzykowych gruczołu. Choroba Hashimoto częściej jest diagnozowana u kobiet, szczególnie w wieku reprodukcyjnym, co zauważono w ostatnich latach. Leczenie polega przede wszystkim na podawaniu l-tyroksyny.4 Uważa się, że na rozwój choroby Hashimoto mają wpływ czynniki środowiskowe (palenie papierosów, stres, infekcje wirusowe), żywieniowe (niedobór selenu, nadmiar jodu), jak również inne choroby autoimmunologiczne. Do głównych objawów choroby Hashimoto i niedoczynności tarczycy należą: wypadanie włosów, przyrost masy ciała, zaparcia, depresja, senność i zmęczenie, a także wole tarczycowe.5 Zauważono pozytywną korelację między stężeniem TSH a stężeniem leptyny w surowicy krwi oraz wartością współczynnika BMI u kobiet po menopauzie znajdujących się w stanie eutyreozy (zarówno cierpiących na chorobę Hashimoto, jak i zdrowych).6 Ponadto badania pokazują, że osoby z niedoczynnością tarczycy typu Hashimoto charakteryzują się wyższym BMI oraz obwodem pasa niż osoby zdrowe.

Zalecenia dietetyczne w niedoczynności tarczycy

✓ Osobom chorującym na niedoczynność tarczycy zaleca się przyjmowanie 4–5 posiłków dziennie.

✓ Ostatni posiłek powinien zostać spożyty 2–3 godziny przed snem. Regularne dostarczanie pożywienia zapobiega zwolnieniu tempa przemiany materii.

✓ Podaż kalorii powinna być dostosowana indywidualnie do każdego pacjenta z uwzględnieniem jego płci, wieku, stanu fizjologicznego, chorób współistniejących czy aktywności fizycznej. Warto zaznaczyć, że zbyt duże restrykcje kaloryczne mogą spowodować wzrost stężenia TSH oraz zmniejszyć tempo metabolizmu. Zmniejszenie podaży kalorii ma wpływ na aktywność dejodynazy w wątrobie, co prowadzi do zmniejszenia stężenia trójjodotyroniny w surowicy krwi. Poziom hormonów wraca jednak do stanu wyjściowego po 3 tygodniach ograniczenia kalorycznego, co może być spowodowane kilkoma czynnikami, m.in. płcią, zawartością mikroskładników w diecie, wiekiem. Poza tym ograniczenie wartości energetycznej posiłków odgrywa rolę w metabolizmie tarczycy, co prawdopodobnie jest efektem wzmożonej produkcji kortyzolu.

✓ Na gospodarkę hormonalną oddziałuje nie tylko liczba dostarczanych kalorii, ale także ich wydatkowanie. Niestety znaczenie aktywności fizycznej w kontekście gospodarki hormonalnej tarczycy nie jest do końca znane. Wiadomo, że wysiłek wpływa na stężenie trójjodotyroniny, ale nie tyroksyny.

✓ Podaż białka u osób cierpiących na chorobę Hashimoto powinna być większa niż u zdrowych ludzi. Najlepiej, aby jego źródłem były produkty pochodzenia zwierzęcego, zawierające pełnowartościowe białko. Służy ono do produkcji hormonów tarczycy, a ponadto przyspiesza metabolizm, co korzystnie wpływa na gospodarkę energetyczną osób cierpiących na niedoczynność tarczycy. Oprócz tego zauważono, że prawidłowa podaż białka hamuje wypadanie włosów – jeden z głównych objawów choroby.3 Mięso jest również źródłem witamin z grupy B, a także żelaza. Nie można zapominać o rybach, które poza łatwo przyswajalnym białkiem zawierają jod i kwasy tłuszczowe n-3 (ryby morskie). Dobrym źródłem białka są też nasiona roślin strączkowych, które podobnie jak mięso obfitują w witaminy z grupy B oraz żelazo, a ponadto zawierają węglowodany złożone.

✓ Węglowodany powinny być dostarczane w postaci produktów zbożowych z pełnego przemiału. Mają one bowiem niższy indeks glikemiczny, więcej składników mineralnych, witamin i błonnika niż ich oczyszczone odpowiedniki. Niski indeks glikemiczny produktów spożywczych jest istotny dla chorujących na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy i niedoczynność tarczycy, ponieważ osoby te często zmagają się z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej. Błonnik pokarmowy może zapobiegać zaparciom będącym objawem hipotyreozy. Oprócz tego wiąże on związki toksyczne w jelitach, zapobiegając ich wchłonięciu, a także zwiększa uczucie sytości, ponadto powoduje zmniejszenie stężenia glukozy i cholesterolu w surowicy krwi. Dobrym źródłem błonnika pokarmowego są także warzywa i owoce, które dodatkowo dostarczają składników mineralnych, witamin oraz przeciwutleniaczy. Atutem tych produktów jest ich niska kaloryczność. Ograniczeniu natomiast powinny podlegać produkty będące źródłem cukrów prostych (np. cukierki, ciastka, wafelki, wysokosłodzone dżemy, owoce kandyzowane) potęgujące wzrost ryzyka rozwoju otyłości, cukrzycy i innych chorób, w tym nowotworów.

✓ Chorzy na niedoczynność tarczycy i autoimmunologczne zapalenie tarczycy powinni zwracać uwagę nie tylko na ilość, ale również na jakość spożywanego tłuszczu. Nie jest wskazane stosowanie diet niskotłuszczowych, ponieważ może to doprowadzić do niedoborów witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Energia pochodząca z tłuszczu nie powinna przekraczać 30% dziennego zapotrzebowania, jednak należy wystrzegać się tłuszczów z produktów pochodzenia zwierzęcego, które obfitują w nasycone kwasy tłuszczowe. Należy również pamiętać o tłuszczu ukrytym, znajdującym się m.in. w produktach mlecznych, dlatego wskazane jest spożywanie ich niskotłuszczowych wersji. Oprócz tego tłuste produkty zwierzęce są również źródłem cholesterolu, a za wysoka podaż nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu sprzyja rozwojowi chorób układu krążenia. Zalecane jest spożywanie produktów roślinnych zawierających tłuszcze (oleju rzepakowego, lnianego, słonecznikowego, sojowego, oliwy z oliwek, awokado, orzechów, pestek i nasion) oraz ryb, które są źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych. Warto również wspomnieć, że oleje roślinne są bogate w witaminę E. U osób z chorobą Hashimoto podaż tłuszczu wysokiej jakości i ograniczenie nasyconych kwasów tłuszczowych jest niezwykle istotna, aby zapobiec chorobom krążenia. Zauważono bowiem, że chorzy na zapalenie tarczycy typu Hashimoto mają wyższe stężenie cholesterolu całkowitego we krwi, trójglicerydów oraz frakcji cholesterolu LDL niż osoby zdrowe. Odznaczają się oni również wyższym ciśnieniem tętniczym, stężeniem homocysteiny oraz białka C-reaktywnego. Szczególną rolę w chorobach tarczycy przypisuje się kwasom tłuszczowym n-3, które wykazują właściwości przeciwzapalne oraz pobudzają przekształcanie trójjodotyroniny w tyroksynę.

Kwasy tłuszczowe z rodziny n-3 hamują nadmierną odpowiedź układu immunologicznego. Zauważono również, że mają wpływ na zapobieganie cukrzycy typu 2. W wyniku zbyt dużej ilości kwasów tłuszczowych n-6 w stosunku do kwasów tłuszczowych n-3 w fosfolipidach błon komórkowych komórek mięśniowych zmniejsza się ich wrażliwość na insulinę. Kwasy n-3 hamują również lipogenezę, co może być przydatne w przypadku osób z niedoczynnością tarczycy i współistniejącą otyłością. Przyczyniają ponadto się do zmniejszenia stężenia trójglicerydów w surowicy krwi, a także działają przeciwzakrzepowo i przeciwmiażdżycowo. Trzeba jednak pamiętać, że suplementacja kwasów tłuszczowych n-3 może nie przynieść spodziewanych korzyści terapeutycznych, jeśli dieta pacjenta będzie odznaczała się dużym spożyciem cukrów. Korzystne jest z kolei łączenie suplementów zawierających kwasy tłuszczowe n-3 z produktami zawierającymi białko. Zrób TEST OMEGA i sprawdź zawartość kwasów n-3 we krwi.

Witaminy i składniki mineralne w diecie chorych na niedoczynność tarczycy

Witamina D

Witamina D jest znana przede wszystkim z dobroczynnego wpływu na tkankę kostną (utrzymuje jej odpowiednią mineralizację) oraz oddziaływania na stężenie wapnia. Coraz częściej podkreśla się jednak znaczenie witaminy D dla prawidłowego funkcjonowania gruczołu tarczowego, w tkankach którego znaleziono jej receptory. Zauważono, że u osób cierpiących na chorobę Hashimoto, podobnie jak w innych chorobach autoimmunologicznych, stężenie witaminy D we krwi jest niższe niż u osób zdrowych. Ponadto badania prowadzone na zwierzętach pokazują, że suplementacja diety witaminą D zapobiega rozwojowi chorób autoimmunologicznych.1 Niedobory witaminy D sprzyjają powstawaniu nowotworów, chorób układu sercowo-naczyniowego oraz zaburzeniom metabolicznym, w tym insulinooporności i otyłości. Witamina D zmniejsza też produkcję cytokin prozapalnych i stymuluje wytwarzanie cytokin przeciwzapalnych.

Jod

Zawartość jodu (I) w produktach spożywczych zależy od ich pochodzenia, np. od zasobności gleby i wód gruntowych w ten pierwiastek. Wchodzi on w skład hormonów tarczycy, dlatego jest niezbędny do zachowania właściwego procesu ich produkcji. Zarówno niedobór jodu, jak i jego nadmiar może być przyczyną upośledzenia funkcji tarczycy: niewystarczająca ilość może powodować powstawanie wola tarczycowego, a zbyt duża podaż prowadzi do efektu Wolffa-Chainkoffa. Warto zaznaczyć, że nadmiar jodu u osób z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy typu Hashimoto może nasilać odpowiedź zapalną układu odpornościowego. Zauważono także, że kobiety są bardziej wrażliwe na działanie tego pierwiastka niż mężczyźni. Z tego powodu ewentualna suplementacja powinna być dopasowana do pacjenta.

Selen

Tarczyca jest narządem, którego tkanki charakteryzują się stosunkowo dużym stężeniem selenu (Se). Pierwiastek ten jest składnikiem enzymów związanych z gospodarką hormonalną tarczycy. W tkance tarczycowej ma miejsce ekspresja selenobiałek, w związku z czym rola selenu w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy wydaje się bardzo istotna. Aby spełniał on swoją funkcję, niezbędna jest prawidłowa podaż jodu. Selen, będąc składnikiem peroksydazy glutationowej, chroni tkankę tarczycową przed stresem oksydacyjnym. Pierwiastek ten wpływa na stan zapalny – nie powoduje on jego całkowitego wygaszenia, ale może wpływać na zmniejszenie aktywności zapalnej. Należy pamiętać, że istnieje niewielka różnica między dawką terapeutyczną i toksyczną, dlatego suplementy selenu powinny być spożywane w sposób ostrożny. Oprócz tego selen wpływa na przyswajalność jodu. Zwiększenie zasobów selenowych organizmu powoduje nasilenie jego wydalania.

Diety eliminacyjne w chorobie Hashimoto – dieta bezlaktozowa i dieta bezglutenowa

Nietolerancja laktozy (lactose intolerance – LI) dotyka około 30% dorosłych osób i jest spowodowana brakiem aktywności laktazy, enzymu odpowiedzialnego za rozkładanie laktozy do glukozy i galaktozy. Może to wpływać na wchłanianie niektórych leków, w tym również lewotyroksyny. Dawka lewoskrętnej tyrozyny potrzebna do osiągnięcia prawidłowego stężenia hormonu tyreotropowego w osoczu u chorych na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy jest wyższa u osób, u których stwierdzono nietolerancję laktozy. Nie wiadomo jednak do końca, co powoduje to zjawisko. Możliwe, że lek zostaje uwięziony w jelicie, którego zawartość jest zmieniona w wyniku niestrawionej laktozy. Oprócz tego nietolerancja laktozy może powodować przyspieszenie pasażu jelitowego, co w konsekwencji prowadzi do gorszego wchłaniania tyroksyny. Należy również pamiętać o mikroflorze jelitowej, która jest często zmieniona u pacjentów z nietolerancją laktozy, co może oddziaływać na absorpcję leków. Zaleca się aby osoby, które wykazują duże wahania w stężeniu hormonu tyreotropowego i jednocześnie przyjmują wysokie dawki tyroksyny wykonały test w kierunku nietolerancji laktozy. Dodatkowo niektórzy badacze zwracają uwagę na kazeinę, która jest silnym antygenem i nie jest wskazana dla osób chorujących na zapalenie tarczycy. Osoby spożywające mleko i jego przetwory powinny wybierać produkty o możliwie jak najmniejszym stopniu przetworzenia. Z drugiej strony głównym źródłem laktozy w diecie są mleko i produkty mleczne, które stanowią jednocześnie bogate źródło pełnowartościowego białka, witamin i składników mineralnych, w tym wapnia. Trzeba również pamiętać, że mleko i produkty mleczne mogą być źródłem jodu. Wykluczenie mleka i jego przetworów z diety pacjenta należy rozważyć indywidualnie, biorąc pod uwagę korzyści i zagrożenia, które pociąga za sobą ten krok.

Gliadyna, jedna z frakcji tworzącej gluten, jest białkiem o strukturze podobnej do tkanki tarczycowej. Podejrzewa się, że gliadyna zawarta w glutenie powoduje produkcję przeciwciał przeciwko niej przez układ odpornościowy. Jednak przeciwciała te mogą atakować również tkankę tarczycową. Dieta bezglutenowa hamuje ten proces. Źródłem glutenu są przede wszystkim produkty zbożowe, które dostarczają witamin i składników mineralnych, dlatego, aby nie doprowadzić do niedoborów tych składników, stosowanie diety bezglutenowej powinno być skonsultowane z dietetykiem. Według różnych badaczy współwystępowanie nadwrażliwości na gluten i choroby Hashimoto wynosi od 3,2% do 43%.4 Badania wykazały, że ryzyko celiakii (celiac disease – CD) u osób z chorobą Hashimoto wynosi 1 : 30 (jest 10 razy większe niż u osób zdrowych) i jest wyższe niż u osób z chorobą Gravesa-Basedowa. Wprowadzenie diety bezglutenowej przed zdiagnozowaniem choroby trzewnej może dać błędne wyniki, czego konsekwencją będzie nieprawidłowe leczenie. Jeśli jednak u osoby z zapaleniem tarczycy typu Hashimoto zostanie rozpoznana celiakia, to wyeliminowanie glutenu może spowodować konieczność zmniejszenie dawki hormonów, ponieważ poprawi się funkcjonowanie narządu i zmniejszy się liczba przeciwciał anty-TPO. Należy wziąć pod uwagę fakt, że u części osób chorujących na chorobę trzewną nie obserwuje się objawów ze strony przewodu pokarmowego. Mówimy wówczas o nietypowej postaci celiakii, której jednym z objawów może być zwiększone zapotrzebowanie na hormony tarczycy. Prawdopodobnie jest to spowodowane upośledzonym wchłanianiem preparatu w jelicie cienkim zmienionym przez chorobę. Zastosowanie diety bezglutenowej u pacjentów z chorobą Hashimoto, u których współwystępowała celiakia, pozwala na osiągnięcie pożądanego stężenia TSH bez zwiększania dawki tyroksyny. Jeśli jednak pacjenci ze zdiagnozowaną chorobą trzewną nie eliminują glutenu z diety, potrzebują większych dawek tyroksyny niż osoby bez celiakii, aby osiągnąć pożądane stężenie hormonu tyreotropowego. Z tego powodu zaburzone wchłanianie hormonów tarczycy w chorobie Hashimoto powinno skłaniać do diagnostyki w kierunku choroby trzewnej. Podsumowując, u osób z chorobą trzewną często występują inne choroby o podłożu autoimmunologicznym, w tym również choroby tarczycy. Warto też przeprowadzić diagnostykę w kierunku celiakii u osób chorujących na autoimmunologiczne choroby tarczycy. Zaleca się prowadzenie przesiewowych badań w kierunku celiakii wśród osób cierpiących na choroby tarczycy o podłożu autoimmunologicznym, ponieważ wczesne wykrycie choroby pozwala na wprowadzenie odpowiedniego leczenia i może zapobiec powikłaniom.

Eliminacja produktów wolotwórczych

Substancje wolotwórcze (goitrogenne) znajdują się przede wszystkim w brukselce, kapuście, rzepie, kalafiorze i brokułach, a także truskawkach, prosie i szpinaku. Ich działanie polega na wiązaniu się z jodem i upośledzeniu jego wbudowywania do cząsteczek hormonów tarczycy. Mimo to umiarkowane spożywanie wyżej wymienionych produktów w diecie pacjentów z niedoczynnością tarczycy nie jest całkowicie zakazane, ponieważ są one źródłem witamin i składników mineralnych. Należy jednak wyedukować pacjenta, w jaki sposób powinny być przygotowywane – ich obróbka termiczna prowadzi do inaktywacji około 30% substancji goitrogennych. Osoby, u których stwierdzono niedobory jodu, powinny ograniczyć nie tylko wyżej wymienione warzywa, ale także gorczycę, orzeszki ziemne i soję, które także są wolotwórcze. Należy również pamiętać, że substancje, które mogą prowadzić do powstania wola, działają tym silniej, im mniejsza jest podaż jodu z dietą. Właściwości wolotwórcze może wykazywać również zielona herbata. Zawiera ona w swoim składzie katechiny i flawonoidy, które mogą spowodować osłabienie funkcji tarczycy. Czarna herbata zawiera mniej katechin niż zielona, dlatego spożywanie tej drugiej jest związane z większym ryzykiem wystąpienia wola tarczycowego. Warto także zwrócić uwagę na funkcję tarczycy u osób będących na diecie wegańskiej. Mają one bowiem prawie 2 razy wyższe stężenie tiocyjanin (należących do goitrogenów) w moczu niż wegetarianie, a ponadto podaż jodu w ich diecie nie jest wystarczająca. Skłania to do stwierdzenia, że weganie znajdują się w grupie osób szczególnie narażonych na choroby tarczycy.

Close Menu
×
×

Koszyk

%d bloggers like this: